Η γενετική καταγωγή των αρχαίων Ούγγρων μέσα από τα γενετικά δεδομένα της περιοχής των Ουραλίων

Εικ. 1 Μεσαιωνικές αρχαιολογικές θέσεις από την Νότια περιοχή των Ουραλίων και την λεκάνη των Καρπαθίων, με τις πιθανές μεταναστευτικές διαδρομές των Ούγγρων κατακτητών (Czáky et al., 2020)

Η πατρίδα των αρχαίων Ούγγρων πιθανόν βρισκόταν στην περιοχή Νότια των Ουραλίων στη θέση Uyelgi, σημερινή περιοχή Τσελιαμπίνσκ της Ρωσίας, εκεί όπου διαδόθηκε ο πολιτισμός Kushnarenkovo. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι η παρουσίαση της μητρικής και πατρικής γενετικής σύστασης πληθυσμών από τον 3ο έως τον 11ο αιώνα της Νότιας Ουραλικής περιοχής και η σύγκριση με γενετικά δεδομένα της Ευρασίας. 

  Μετά τον 6ο αιώνα μ.Χ. μέρος των προγόνων των Ούγγρων μετακινήθηκε στα Δυτικά Ουράλια από την αρχαία πατρίδα τους. Τον 9ο αιώνα μ.Χ. εγκαταστάθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη μέχρι την κατάκτηση της λεκάνης των Καρπαθίων το 895 μ.Χ. (Εικ. 1). Μελέτες κατέδειξαν την ποικιλομορφία της Y-απλοομάδας Ν-Ζ1936 των Ούγγρων κατακτητών, περιγράφοντας την ελίτ του πληθυσμού ως ετερογενή, με αναλογίες πατρικών γραμμών καταγωγής από την Ευρώπη, τον Καύκασο και την Σιβηρία (Czáky et al., 2020). Η παραπάνω απλοομάδα είναι συχνή σε όσους μιλούν Φινοουγρικές γλώσσες. Εμφανίζεται στους σύγχρονους Ούγγρους σε συχνότητα έως 4%. Μελέτες mtDNA προτείνουν ότι οι Φινοουγγρικοί πληθυσμοί των Ουραλίων είναι γενετικά κοντά στις γειτονικές τουρκικές φυλές παρά στις Βαλτοφινλανδικές εθνοτικές ομάδες (Bermisheva et al., 2002). Οι Ούγγροι κατακτητές έχουν μικτή προέλευση, μεταναστών από τα Ουράλια και τοπικές προσμίξεις γραμμών καταγωγής από την λεκάνη των Καρπαθίων (Αβάροι, Σλάβοι). Παρ’όλο που ορισμένες μιτοχονδριακές γραμμές καταγωγής των σύγχρονων Ούγγρων έχουν πιθανή Σιβηρική προέλευση, η γονιδιακή ομάδα των Ούγγρων διαφέρει από άλλων Ουραλόφωνων (Czáky et al., 2020).

  Τα δείγματα από το νεκροταφείο Uyelgi, παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα με τα αρχαιολογικά ευρήματα της λεκάνης των Καρπαθίων του 10ου αιώνα (Εικ. 2) (Neparáczki et al., 2019). Ο Neparáczki περιέγραψε την ποικιλομορφία του μιτογονιδιώματος των Ούγγρων κατακτητών να αποτελείται από μια μίξη του πολιτισμού Srubnaya στην Ανατολική Ευρώπη και Ασιατικών νομαδικών πληθυσμών (Neparáczki et al., 2019). Σύμφωνα με τον Jeong, ο πληθυσμός στη θέση Uyelgi βρίσκεται μεταξύ των Ουραλόφωνων και όσων μιλούν την Τουρκική γλώσσα από την Κεντρική Στέπα. Δείγματα από την θέση Uyelgi δείχνουν ο πληθυσμός να έχει κοινή καταγωγή με τους σημερινούς Τατάρους και Mansis. Ο πληθυσμός της θέσης Uyelgi βρίσκεται γενετικά κοντά με τους Σκύθες, ενώ τα γονιδιώματα τους σχετίζονται με το σημερινό Βόρειο Καζακστάν. Οι πατρικές γραμμές καταγωγής δείχνουν μια ομοιογενή σύσταση (Jeong et al., 2019).

Εικ. 2 Τάφος γυναίκας από το νεκροταφείο Uyelgi (Tsymbaliuk, 2020).

  Η πλειονότητα των ανδρών στη θέση Uyelgi ανήκουν στην Υ χρωμοσωμική απλοομάδα Ν. Ο τύπος αυτός γεωγραφικά κατανέμεται από τα Ανατολικά της Σιβηρίας ως την Σκανδιναβία. Ορισμένα δείγματα της θέσης Uyelgi παρουσιάζουν πανομοιότυπα προφίλ με μερικούς Mansi, Bashkir, Ούγγρους και Τατάρους. Οι Ούγγροι κατακτητές που έφτασαν στην λεκάνη των Καρπαθίων μετά τους Αβάρους είχαν ένα γονιδιωματικό υπόβαθρο με αυξημένα επίπεδα Δυτικής Ευρασιατικής πρόσμιξης. Οι Φινοουγρικές ρίζες, οι ιστορικά τεκμηριωμένες τουρκικές και Ασιατικές εισροές είχαν πιθανά γενετικά αποτυπώματα στη σύσταση των Ούγγρων κατακτητών. Υπήρξε εντατικό δίκτυο σχέσεων Ανατολικών και Δυτικών Ουραλικών κοινοτήτων τον 9-11ο αιώνα, εξού οι πανομοιότυπες αλληλουχίες και η απλότυπη μητρική και πατρική γραμμή καταγωγής (Czáky et al., 2020). Οι Ούγγροι κατακτητές έχουν πανομοιότυπη σύσταση απλοομάδων με σύγχρονους πληθυσμούς της Κεντρικής Ασίας (Ουζμπέκους και Τουρκμένους). Ωστόσο, η σύγχρονη γονιδιακή ομάδα των Ούγγρων είναι πανομοιότυπη με των Ινδοευρωπαΐων. Ενώ τα δείγματα καταδεικνύουν την ύπαρξη Ασιατικών χαρακτηριστικών (Εικ. 3), οι σύγχρονοι Ούγγροι έχουν ελάχιστα Ασιατικά χαρακτηριστικά (Bíró et al., 2015).

Εικ. 3 Κρανιοπροσωπική κατασκευή των Ούγγρων της κατακτητικής περιόδου. Α. νεκροταφείο Karos 2/52. B. Karos 2/60 και Γ. Karos 2/47 άτομα με Ευρωπαϊκά και Μογγολικά χαρακτηριστικά προσώπου (Neparáczki et al., 2018).

  Συμπερασματικά μπορεί να καταστεί σαφές ότι, Οι Ούγγροι κατακτητές προέρχονταν από πολλαπλές εθνοτικές πηγές της Ευρασιατικής Στέπας. Οι περιοχές της σημερινής Ρωσίας θεωρούνται σημαντικές για την γένεση αρκετών τουρκικών και ουραλόφωνων πληθυσμών όπως οι Bashkirs, Mansis, Khantys και Ούγγροι. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η περιοχή των Ουραλίων έχει συμβάλλει στην εθνογένεση των σύγχρονων Ούγγρων (Czáky et al., 2020).

 Βιβλιογραφικές αναφορές

Bermisheva, M.A., Tambets K., Villems, R., Khusnutdinova. Diversity of Mitochondrial DNA Haplogroups in Ethnik Populations of the Volga-Ural region.Molecular Biology 36, 802-812(2002).https://doi.org/10.1023/A:1021677708482 

Bíró, A., Fehér, T., Bárány, G., Pamjav, H. Testing Central and Inner Asian admixture among contemporary Hungarians. Forensic Sci. Int.:Genetics, Vol.15,p.121-126(2015).https://doi.org/10.1016/j.fsigen.2014.11.007 

Csáky, V., Gerber, D., Szeifert, B., Szécsényi-Nagy, A.et al. Early medieval genetic data from Ural region evaluated in the light of archaeological evidence of ancient Hungarians.Sci.Rep. 10,19137(2020).https://doi.org/10.1038/s41598-020-75910-z 

Jeong, C., Balanovsky, O., Lukianova, E., Kahbatkyzy, N.et al. The genetic history of admixture across inner Eurasia. Nat.Ecol.Evol.3,966-976(2019).https://doi.org/10.1038/s41559-019-0878-2 

Neparáczki, E., Maróti, Z., Kalmár, T., Kocsy, K.et al. Mitogenomic data indicate admixture components of Central-Inner Asian and Srubnaya origin in the conquering Hungarians.PloS ONE 13,e0205920(2018).https://doi.org/10.1371/journal.pone.0205920 

Neparáczki, E., Maróti, Z., Kalmár, T., Maár, K.et al.Y-chromosome haplogroups from Hun, Avar and conquering Hungarian period nomadic people of the Carpathian Basin.Sci.Rep.9,1-12(2019).https://doi.org/10.1038/s41598-019-53105-5 

Παραπομπές εικόνων 

Csáky, V., Gerber, D., Szeifert, B., Szécsényi-Nagy, A.et al. Early medieval genetic data from Ural region evaluated in the light of archaeological evidence of ancient Hungarians.Sci.Rep. 10,19137(2020).https://doi.org/10.1038/s41598-020-75910-z (εικ.1)

Neparáczki, E., Maróti, Z., Kalmár, T., Kocsy, K.et al. Mitogenomic data indicate admixture components of Central-Inner Asian and Srubnaya origin in the conquering Hungarians.PloS

ONE 13,e0205920(2018).https://doi.org/10.1371/journal.pone.0205920 (εικ.3)

Tsymbaliuk, D. Retrieved from: https://www.susu.ru/en/news/2020/12/22/paleogeneticists-

confirm-affinity-hungarians-south-ural-region (εικ.2)

Από την Ναταλία Πάττα