Το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου κατέστρεψε την εσωτερική σταθερότητα που είχε επιτευχθεί και άφησε στη θέση της πικρές έριδες που δίχασαν πολλές γενιές. Το καλοκαίρι του 1914 η Ευρώπη ήταν μοιρασμένη σε αντιμαχόμενες συμμαχίες, με την Αντάντ, την Τριπλή Συνεννόηση μεταξύ Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας αφενός, και με την Τριπλή Συμμαχία μεταξύ Γερμανίας και Αυστροουγγαρίας αφετέρου. Από τα κράτη της νοτιοανατολικής Ευρώπης μόνο ένα ενεπλάκη στην αρχή του πολέμου, και αυτό ήταν φυσικά η Σερβία. Λίγες μέρες αφότου η Αυστρία της κήρυξε τον πόλεμο, στις 28 Ιουλίου 1914, όλες οι χώρες που αναφέρθηκαν παραπάνω βρέθηκαν σε εμπόλεμη κατάσταση. Και καθώς ήταν εξαρχής εμφανές ότι τα Βαλκάνια θα εμπλέκονταν άμεσα στη σύγκρουση, ένα θέμα ζωτικής σημασίας ήταν τι θα έκαναν τα άλλα κράτη της περιοχής, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα. Οι Οθωμανοί είχαν μακρόχρονη φιλία με τη Γερμανική Αυτοκρατορία και έτσι δεν προκαλεί μεγάλη εντύπωση το ότι εισήλθαν στον πόλεμο τόσο γρήγορα. Με δέλεαρ την υπόσχεση βαλκανικών εδαφών που βρίσκονταν υπό αυστριακή κυριαρχία και πολλά ελληνικά νησιά, τον Μάιο του 1915 η Ιταλία προσχώρησε στην Αντάντ. Λίγους μήνες αργότερα η Βουλγαρία απάντησε θετικά στα ανοίγματα και τις υποσχέσεις της Γερμανίας για μεγάλη εδαφική επέκταση στο τέλος του πολέμου. Τον Αύγουστο του 1916 η Ρουμανία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Έτσι μία μόνο χώρα είχε μείνει ουδέτερη, η Ελλάδα. Η Ελλάδα βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση.
Πρώτον, η συμπαράταξη των Οθωμανών απειλούσε να αφανίσει τη Μεγάλη Ιδέα, δεύτερον, η συμπαράταξη της Βουλγαρίας με τις Κεντρικές Δυνάμεις σήμαινε ότι αν νικούσε αυτή η πλευρά, τουλάχιστον η Μακεδονία και η Θράκη θα χάνονταν. Τρίτον, η Ελλάδα είχε υποχρεώσεις από τη συνθήκη που τη δέσμευαν με τη Σερβία. Τέλος, οι δυνάμεις της Αντάντ ήταν εκείνες που είχαν υποστηρίξει με συνέπεια την Ελλάδα στο παρελθόν. Η άλλη πλευρά του νομίσματος ήταν οι στενές σχέσεις του βασιλικού οίκου της Ελλάδας με το γερμανικό στέμμα. Η βασίλισσα της Ελλάδας, Σοφία, ήταν η αδερφή του Κάιζερ Γουλιέλμου. Επίσης, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, είχε εκπαιδευτεί στη Γερμανία. Οι επιλογές της Ελλάδας ήταν μόνο τρείς: να προσχωρήσει στην Αντάντ, να προσχωρήσει στην Τριπλή Συμμαχία ή να παραμείνει ουδέτερη. Τον Ιούλιο του 1915 ο Κάιζερ Γουλιέλμος ζήτησε τη συμπαράταξη της Ελλάδας. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, προσπάθησε να κρατήσει την Ελλάδα ουδέτερη. Ήταν σαφές ότι έτρεφε συμπάθεια για την Τριπλή Συμμαχία, αλλά καταλάβαινε επίσης ότι το συμφέρον της Ελλάδας υπαγόρευε να παραμείνει έξω από τη συμπλοκή. Ο Βενιζέλος, από την άλλη μεριά, υποστήριζε σθεναρά την Αντάντ. Μετέπειτα, συγκλήθηκε βασιλικό συμβούλιο στο οποίο μετείχαν ο Βενιζέλος, αρκετοί πρώην πρωθυπουργοί, μέλη του Γενικού Επιτελείου και ο βασιλιάς. Ο ελληνικός λαός στο μεταξύ εκδήλωνε τα συναισθήματα του με μαζικές διαδηλώσεις υπέρ της Αντάντ.
Αρχικά, ο Κωνσταντίνος συμφώνησε με τους πολιτικούς που παρότρυναν να γίνει δεκτή η προσφορά των Βρετανών. Έπειτα όμως από την παραίτηση κάποιων στρατιωτικών διοικητών και με την παρότρυνση άλλων μελών του επιτελείου του, άλλαξε γνώμη. Αυτή ήταν μία πολύ δύσκολη περίοδος για τον βασιλιά. Ήταν πολύ άρρωστος, υπέφερε ήδη από πλευρίτιδα και πνευμονία, υπέστη λοίμωξη του αίματος έπειτα από χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση κάποιων πλευρών του. Αντιμέτωπος με έναν αδιάλλακτο μονάρχη, τον οποίο υποστήριζε το Γενικό Επιτελείο, ο Βενιζέλος στις 6 Μαρτίου παραιτήθηκε από πρωθυπουργός. Στη θέση του ο βασιλιάς διόρισε τον Δημήτριο Γούναρη, αλλά η εξουσία στο Κοινοβούλιο ανήκε στον Βενιζέλο. Έτσι, ξεκίνησε η συνταγματική κρίση που έγινε γνωστή ως "εθνικός διχασμός".
Τον Ιούνιο του 1915 στην Ελλάδα έγιναν εκλογές με ένα ουσιαστικό θέμα: πόλεμος ή ουδετερότητα. Οι Φιλελεύθεροι κέρδισαν, ο λαός είχε ψηφίσει υπέρ του πολέμου. Ο βασιλιάς όμως αρνούνταν να δεχτεί το αποτέλεσμα, έτσι κάλεσε τον Βενιζέλο στο παλάτι και απαίτησε την παραίτηση του. Ξέσπασε συνταγματική κρίση. Αξιωματικοί του στρατού πιστοί σε αυτόν συκρότησαν μια μυστική οργάνωση, την Εθνική Άμυνα, με έδρα τη Θεσσαλονίκη με στόχο να ανατρέψει τον βασιλιά. Η Γαλλία και η Αγγλία επέβαλαν αποκλεισμό σε όλα τα λιμάνια που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του Κωνσταντίνου. Τέλος τον Ιούνιο του 1917, ο ύπατος αρμοστής των προστάτιδων δυνάμεων, Ζονάρ έστειλε τελεσίγραφο στην φιλοβασιλική κυβέρνηση της Αθήνας. Αν ο Κωνσταντίνος συμφωνούσε να εγκαταλείψει την Αθήνα και να διορίσει βασιλιά τον γιο του Αλέξανδρο, θα μπορούσε να επιστρέψει στον θρόνο του μετά το τέλος του πολέμου. Αν όχι, η Αθήνα θα δεχόταν επίθεση και ο θεσμός της βασιλείας θα καταργούνταν. Ο Κωνσταντίνος δεν είχε άλλη επιλογή από το να αναχωρήσει. Ο Βενιζέλος είχε πια έναν δεκτικό συνεργάτη. Ο 23 ετών βασιλιάς Αλέξανδρος ήταν υπέρ της Αντάντ και των θέσεων του Βενιζέλου.
Τέλος, το 1915 με την "αναστημένη" αυτή Βουλή, που έγινε γνωστή ως η Βουλή των Λαζάρων, και με επικεφαλής τον Βενιζέλο η νέα κυβέρνηση οδήγησε τον λαό στον πόλεμο. Με κόστος τον εθνικό διχασμό, ο Βενιζέλο στον πόλεμο είχε οδηγήσει το έθνος με την πλευρά των νικητών.
Βιβλιογραφία-δικτυογραφία:
Gallant, T. (2017). Νεότερη Ελλάδα. Από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας μέχρι τις μέρες. μας. Επιστημονική επιμέλεια: Λαμπρόπουλου - Γαρδίκα. Αθήνα. Εκδόσεις Πεδίο
Τα Νοεμβριανά του 2016: ο βενιζελισμός, ο και αντιβενιζελισμός και ο Εθνικός Διχασμός. 2 Μαΐου, 2023. Ανακτήθηκε από https://www.in.gr
Δαράκης, Σ. "Εθνικός" διχασμός. 25 Νοεμβρίου, 2022. Ανακτήθηκε από https://www.haniotika-nea.gr
Εικόνες:
Σιακαντάρης, Γ. Εθνικός Διχασμός: Η Ελλάδα του τραυματικού εκσυγχρονισμού. 24 Φεβρουαρίου, 2016. Ανακτήθηκε από https://www.bookpress.gr
Η Ελλάδα κόβεται στη μέση: Άλλη κυβέρνηση στην Θεσσαλονίκη και άλλη στην Αθήνα - Ο Εθνικός Διχασμός που έφερε την Μικρασιατική Καταστροφή. 16 Αυγούστου, 2022. Ανακτήθηκε από https://www.ethnos.gr
Τα Νοεμβριανά του 2016: ο βενιζελισμός, ο και αντιβενιζελισμός και ο Εθνικός Διχασμός. 2 Μαΐου, 2023. Ανακτήθηκε από https://www.in.gr
Εθνικός Διχασμός: Ένας ανελέητος εμφύλιος προς την καταστροφή. 15 Ιουλίου, 2022. Ανακτήθηκε από https://www.prin.gr
Από την Ναταλία Πάττα