Η βιβλιοθήκη του Κέλσου, βρίσκεται στην Έφεσο της σημερινής Τουρκίας και κτίστηκε μεταξύ 114 και 125 μ.Χ. από τον Τιβέριο Ιούλιο Ακίλα Πολεμαιάνο προς τιμή του πατέρα του, Τιβέριου Ιούλιου Κέλσου Πολεμαιάνου, γερουσιαστή της Ρώμης. Κάτω από τα θεμέλια της βιβλιοθήκης βρίσκεται ο τάφος με τη μαρμάρινη σαρκοφάγο του Κέλσου. Ο Κέλσος και η οικογένειά του ήταν ελληνικής καταγωγής και είχαν ανέλθει στην κορυφή της ρωμαϊκής αριστοκρατίας. Προτού ακόμη περατωθεί η ανοικοδόμηση της βιβλιοθήκης φαίνεται ότι απεβίωσε ο Ακύλας, αφήνοντας ένα κληροδότημα 25.000 δηναρίων, από τους τόκους των οποίων έπρεπε να πληρώνονται οι μισθοί του προσωπικού, να αγοράζονται βιβλία και να στεφανώνονται τα αγάλματα των μελών της οικογένειάς του κατά τις εορταστικές επετείους.
Η αποπεράτωση της οικοδομής έγινε από τους κληρονόμους του Ακίλα και υπό την εποπτεία του εύπορου πολίτη της Εφέσου Τιβέριου Κλαύδιου Αριστίωνα. Στους χώρους της βιβλιοθήκης στεγάστηκαν δώδεκα χιλιάδες τόμοι βιβλίων στη συνηθισμένη κυλινδρική βιβλιοδεσία. Τα έξοδα διατήρησης της βιβλιοθήκης ανατέθηκαν στο κοινό. Τον 3ο αιώνα έγινε σεισμός, κατά τον οποίο έπιασε φωτιά και το εσωτερικό της βιβλιοθήκης καταστράφηκε. Έκτοτε δεν ξαναλειτούργησε. Το 1905/1906 τα ερείπια καθαρίστηκαν, ενώ στην δεκαετία του 1970 ακολούθησε η αναστήλωση της πρόσοψης. Σήμερα η βιβλιοθήκη του Κέλσου συγκαταλέγεται στα πιο ξακουστά αρχαία μνημεία της Τουρκίας.
Η βιβλιοθήκη έχει διαστάσεις 23 μέτρα μήκος και 17 μέτρα βάθος. Επειδή το οικόπεδο στο οποίο κτίστηκε ήταν αναγκαστικά μικρό, γιατί ήταν μέσα στην πυκνοκατοικημένη Έφεσο, η αρχιτεκτονική διακόσμηση της πρόσοψης κάνει χρήση ευφυέστατων οπτικών βοηθητικών στοιχείων που δίνουν στο όλο κτίριο μια κομψή μεγαλειότητα. Στην είσοδο είναι αναρτημένο το κείμενο της διαθήκης του δωρητή και σώζεται μέχρι τις ημέρες μας. Εξωτερικά το κτίριο έχει δύο ορόφους. Το ισόγειο είναι διακοσμημένο με τέσσερα αλληγορικά αγάλματα που παριστάνουν τις αρετές του Κέλσου. Είναι τα αγάλματα των θεών Σοφία, Αρετή, Έννοια και Επιστήμη. Τα αγάλματα αυτά είναι αντίγραφα. Τα πρωτότυπα μεταφέρθηκαν στη Βιέννη της Αυστρίας όταν ανασκάφηκε η βιβλιοθήκη. Ακόμη, το κρηπίδωμα έχει εννέα σκαλοπάτια και είναι διακοσμημένο με βάσεις αγαλμάτων και στις δύο πλευρές. Το ισόγειο έχει τρεις πόρτες, ενώ ο πρώτος όροφος έχει τρία παράθυρα. Η κεντρική πόρτα είναι ψηλότερη και ευρύτερη από τις άλλες δύο, αν και η συμμετρία της πρόσοψης διατηρείται σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Ο ιστορικός John Bryan Ward Perkins γράφει "η πλούσια λαξευμένη πρόσοψη απεικονίζει την αρχιτεκτονική της εφέσιας αρχιτεκτονικής στο καλύτερο της, ένα παραπλανητικά απλό σχέδιο διχαλωτών αριστοτελειών, δύο στήλες, μια από τις δύο πλευρές μιας θέσης άγαλμα". Ο τριώροφος εσωτερικός χώρος διέθετε διαδρόμους με ράφια για τα βιβλία. Έξω από την βιβλιοθήκη υπήρχε ένα μεγάλο σιντριβάνι με ανάγλυφα. Η μορφή της θλαστής πρόσοψης που συναντούμε εδώ, με προεξέχοντες ναΐσκους που επιστέφονται από καμπύλα και οξυκόρυφα αετώματα, ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στους Ρωμαίους του ανατολικού τμήματος της αυτοκρατορίας. Τόσο οι ναΐσκοι, οι οποίοι δίνουν την εντύπωση μιας πρόσοψης που προβάλλει και υποχωρεί, όσο και οι κόγχες, μέσα στις οποίες ήταν συνήθως τοποθετημένα αγάλματα, συμβάλλουν στην δημιουργία μιας τρισδιάστατης εικόνας.
Συμπερασματικά, η βιβλιοθήκη του Κέλσου αποτελεί το γνωστότερο και χαρακτηριστικότερο αξιοθέατο του αρχαιολογικού χώρου της Εφέσου. Το παραπάνω οικοδόμημα χτίστηκε στην ύστερη φάση της διακυβέρνησης του αυτοκράτορα Αδριανού, σε μια περίοδο ανάμειξης των πολιτισμών που συνυπήρχαν στις ρωμαϊκές επαρχίες.
Βιβλιογραφία - δικτυογραφία:
Ramage, N.H. Ramage, A. (2018). Ρωμαϊκή Τέχνη: Από τον Ρωμύλο έως τον Κωνσταντίνο. (μτφρ. Ιωακειμίδου, Χ., επιμ. Στεφανίδου Τιβερίου, Θ.) σελ.224. Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις: University Studio Press.
Η κυρίως Βιβλιοθήκη - Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της Κωνσταντινούπολης. 5 Σεπτεμβρίου, 2020. Ανακτήθηκε από https://www.constantinople.ehw.gr
Εικόνες:
Σχετικά με την βιβλιοθήκη του Κέλσου στην Αρχαία Έφεσο. 2023. Ανακτήθηκε από https://www.el.eferrit.com
Από την Ναταλία Πάττα